OLIY TA’LIM TASHKILOTLARIDA NOORGANIK KIMYO FANINI DASTURIY VOSITALAR ASOSIDA O‘QITISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH (ADABIYOTLAR TAHLILI ASOSIDA).

(ADABIYOTLAR TAHLILI ASOSIDA).

Ahmedov Sirojiddin Ibodullayevich, Nizomiy nomidagi OʻzMPU mustaqil izlanuvchi PhD.

Annotatsiya

KIRISH

mazkur maqolada oliy ta’lim tashkilotlarida noorganik kimyo fanini o‘qitishda dasturiy vositalardan foydalanishning pedagogik va metodik asoslari tahlil qilingan. Xorijiy va mahalliy ilmiy adabiyotlar asosida virtual laboratoriyalar, molekulyar modellashtirish dasturlari, ta’lim platformalari hamda interaktiv elektron resurslarning ta’lim samaradorligiga ta’siri o‘rganilgan. Tahlillar natijasida noorganik kimyo fanini o‘qitishda raqamli texnologiyalarni qo‘llash talabalarning nazariy bilimlari, amaliy ko‘nikmalari va mustaqil ta’lim faoliyatini rivojlantirishga xizmat qilishi aniqlangan.

MAQSAD

oliy ta’lim tashkilotlarida noorganik kimyo fanini o‘qitishda dasturiy vositalardan foydalanishning pedagogik va metodik asoslarini tahlil qilish.

MATERIALLAR VA METODLAR

tadqiqotda noorganik kimyo ta’limi, virtual laboratoriyalar, molekulyar modellashtirish dasturlari va raqamli ta’lim texnologiyalariga oid xorijiy hamda mahalliy ilmiy manbalar tahlil qilindi. Tahliliy, qiyosiy va tizimli yondashuv metodlaridan foydalanildi.

MUHOKAMA VA NATIJALAR

tadqiqot natijalari virtual laboratoriyalar, molekulyar modellashtirish dasturlari va interaktiv elektron resurslardan foydalanish talabalarning noorganik kimyo bo‘yicha nazariy bilimlarini mustahkamlash, amaliy ko‘nikmalarini rivojlantirish hamda mustaqil ta’lim faoliyatini faollashtirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini aniqladi. Shuningdek, raqamli texnologiyalar ta’lim jarayonining samaradorligini oshirishga xizmat qilishi asoslandi.

XULOSA

noorganik kimyo fanini o‘qitishda dasturiy vositalardan foydalanish ta’lim sifatini oshirish va talabalarning kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirishning samarali vositasi hisoblanadi.

Kalit so‘zlar: noorganik kimyo, dasturiy vositalar, raqamli ta’lim, virtual laboratoriya, molekulyar modellashtirish, oliy ta’lim, pedagogik texnologiyalar.

СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕТОДИКИ ПРЕПОДАВАНИЯ НЕОРГАНИЧЕСКОЙ

ХИМИИ НА ОСНОВЕ ПРОГРАММНЫХ СРЕДСТВ В ВЫСШИХ

ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ОРГАНИЗАЦИЯХ (НА ОСНОВЕ АНАЛИЗА ЛИТЕРАТУРЫ).

Ахмедов Сирожиддин Ибодуллаевич, национальный педагогический университет Узбекистана имени Низами независимый исследователь (PhD).

Аннотация

ВВЕДЕНИЕ

в данной статье проанализированы педагогические и методические основы использования программных средств при преподавании неорганической химии в организациях высшего образования. На основе зарубежной и отечественной научной литературы исследовано влияние виртуальных лабораторий, программ молекулярного моделирования, образовательных платформ и интерактивных электронных ресурсов на эффективность обучения. В результате анализа установлено, что применение цифровых технологий в преподавании неорганической химии способствует развитию теоретических знаний студентов, практических навыков и самостоятельной учебной деятельности.

ЦЕЛЬ

проанализировать педагогические и методические основы использования программных средств при преподавании неорганической химии в высших учебных заведениях.

МАТЕРИАЛЫ И МЕТОДЫ

в исследовании проанализированы зарубежные и отечественные научные источники по преподаванию неорганической химии, виртуальным лабораториям, программам молекулярного моделирования и цифровым образовательным технологиям. Использованы аналитический, сравнительный и системный методы.

ОБСУЖДЕНИЕ И РЕЗУЛЬТАТЫ

результаты исследования показали, что использование виртуальных лабораторий, программ молекулярного моделирования и интерактивных электронных ресурсов способствует укреплению теоретических знаний студентов по неорганической химии, развитию практических навыков и активизации самостоятельной учебной деятельности. Установлено, что цифровые технологии повышают эффективность образовательного процесса.

ЗАКЛЮЧЕНИЕ

использование программных средств в преподавании неорганической химии является эффективным средством повышения качества образования и развития профессиональных компетенций студентов.

Ключевые слова: неорганическая химия, программные средства, цифровое образование, виртуальная лаборатория, молекулярное моделирование, высшее образование, педагогические технологии.

IMPROVING THE METHODOLOGY OF TEACHING INORGANIC CHEMISTRY

THROUGH SOFTWARE TOOLS IN HIGHER EDUCATION INSTITUTIONS (BASED ON

A LITERATURE REVIEW).

Sirojiddin Ibodullayevich Ahmedov, Nizami National Pedagogical University of Uzbekistan Independent PhD Researcher.

Annotation

INTRODUCTION

this article analyzes the pedagogical and methodological foundations of using software tools in teaching inorganic chemistry in higher education institutions. Based on both foreign and domestic scientific literature, the impact of virtual laboratories, molecular modeling software, educational platforms, and interactive electronic resources on learning effectiveness has been studied. The analysis shows that the use of digital technologies in teaching inorganic chemistry contributes to the development of students’ theoretical knowledge, practical skills, and independent learning activities.

AIM

to analyze the pedagogical and methodological foundations of using software tools in teaching inorganic chemistry in higher education institutions.

MATERIALS AND METHODS

the study analyzed national and international scientific literature on inorganic chemistry education, virtual laboratories, molecular modeling software, and digital educational technologies. Analytical, comparative, and systematic approaches were applied.

DISCUSSION AND RESULTS

the findings revealed that the use of virtual laboratories, molecular modeling software, and interactive electronic resources enhances students’ theoretical knowledge of inorganic chemistry, develops practical skills, and promotes independent learning activities. Digital technologies were found to improve the overall effectiveness of the educational process.

CONCLUSION

the use of software tools in teaching inorganic chemistry is an effective means of improving educational quality and developing students’ professional competencies.

Keywords: inorganic chemistry, software tools, digital education, virtual laboratory, molecular modeling, higher education, pedagogical technologies.

Jahon miqyosida oliy ta’lim tizimini raqamlashtirish va ta’lim jarayoniga zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etish ustuvor yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Raqamli transformatsiya sharoitida ta’lim jarayonining samaradorligini oshirish, talabalarning mustaqil ta’lim olish ko‘nikmalarini rivojlantirish hamda fanlarni o‘qitishning innovatsion metodlarini amaliyotga tatbiq etish masalalariga alohida e’tibor qaratilmoqda. Xususan, tabiiy fanlar tarkibiga kiruvchi kimyo fanlarini o‘qitishda dasturiy vositalardan foydalanish talabalarning murakkab nazariy tushunchalarni chuqur o‘zlashtirishlari va amaliy ko‘nikmalarini shakllantirishlarida muhim omil sifatida qaralmoqda.

Noorganik kimyo oliy ta’lim muassasalarida o‘qitiladigan fundamental fanlardan biri bo‘lib, u kimyoviy elementlarning tuzilishi, xossalari, birikmalari hamda ularning o‘zaro ta’sir qonuniyatlarini o‘rganadi. Mazkur fan keyingi bosqichlarda o‘qitiladigan analitik kimyo, fizik kimyo, biokimyo, farmatsevtik kimyo va boshqa mutaxassislik fanlarini o‘zlashtirish uchun nazariy asos vazifasini bajaradi. Shu sababli noorganik kimyo fanini o‘qitish sifati bo‘lajak mutaxassislarning kasbiy kompetensiyalarini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi.

Biroq amaliyot shuni ko‘rsatadiki, noorganik kimyo fanini o‘qitishda bir qator muammolar mavjud. Jumladan, atom va molekulalarning tuzilishi, kimyoviy bog‘lanishlarning hosil bo‘lish mexanizmlari, kristall panjaralar, oksidlanish-qaytarilish reaksiyalari hamda koordinatsion birikmalar kabi mavzular talabalarda abstrakt tasavvurlarni shakllantirishni talab qiladi. An’anaviy o‘qitish usullari orqali bunday jarayonlarni tushuntirish ko‘pincha yetarli natija bermaydi. Natijada talabalarning mavzularni o‘zlashtirish darajasi pasayadi, fan bo‘yicha motivatsiyasi sustlashadi hamda nazariy bilimlarni amaliyot bilan bog‘lashda qiyinchiliklar yuzaga keladi.

So‘nggi yillarda ushbu muammolarni bartaraf etishda turli dasturiy vositalardan foydalanish samarali pedagogik yechim sifatida e’tirof etilmoqda. Jumladan, virtual laboratoriyalar, elektron ta’lim platformalari, molekulyar modellashtirish dasturlari, multimediali o‘quv resurslari va interaktiv simulyatsiyalar kimyoviy jarayonlarni vizual tarzda namoyish qilish, laboratoriya tajribalarini xavfsiz muhitda bajarish hamda talabalarning mustaqil ta’lim faoliyatini tashkil etish imkoniyatlarini kengaytirmoqda. Bunday vositalar yordamida murakkab kimyoviy hodisalarni modellashtirish, tajriba natijalarini tahlil qilish va o‘quv materiallarini individuallashtirilgan tarzda o‘zlashtirish imkoniyati yaratilmoqda.

Xorijiy tadqiqotchilar tomonidan olib borilgan ilmiy izlanishlarda kimyo ta’limida dasturiy vositalardan foydalanishning didaktik afzalliklari keng yoritilgan. Jumladan, kimyoviy jarayonlarni vizualizatsiya qilish, interaktiv ta’lim muhitini yaratish, talabalarning fazoviy tafakkurini rivojlantirish va o‘quv motivatsiyasini oshirishda raqamli texnologiyalarning samaradorligi ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Shu bilan birga, oliy ta’lim muassasalarida noorganik kimyo fanini aynan dasturiy vositalar asosida o‘qitish metodikasini takomillashtirishga bag‘ishlangan tadqiqotlar yetarli darajada tizimlashtirilmagan.

O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimida ham raqamli ta’lim texnologiyalarini joriy etish, elektron ta’lim resurslarini yaratish va ta’lim sifatini oshirish bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Bunday sharoitda noorganik kimyo fanini o‘qitishda zamonaviy dasturiy vositalarning pedagogik imkoniyatlarini o‘rganish hamda ularni ta’lim jarayoniga integratsiyalashning ilmiy-metodik asoslarini ishlab chiqish dolzarb ilmiy-pedagogik vazifalardan biri hisoblanadi.

Shu munosabat bilan mazkur maqolaning maqsadi oliy ta’lim tashkilotlarida noorganik kimyo fanini dasturiy vositalardan foydalanib o‘qitishning nazariy va metodik asoslarini ilmiy adabiyotlar tahlili orqali o‘rganish hamda o‘quv jarayonini takomillashtirishning istiqbolli yo‘nalishlarini aniqlashdan iborat.

Mazkur tadqiqot adabiyotlar sharhi asosida amalga oshirilgan bo‘lib, unda noorganik kimyo fanini dasturiy vositalardan foydalanib o‘qitish metodikasiga oid ilmiy manbalar tahlil qilindi. Tadqiqotning nazariy asosini kimyo ta’limi, pedagogika, axborotkommunikatsiya texnologiyalari hamda raqamli ta’lim sohasida olib borilgan ilmiy ishlar tashkil etdi.

Tadqiqot davomida Web of Science, Scopus, Google Scholar, ResearchGate va boshqa xalqaro ilmiy ma’lumotlar bazalarida e’lon qilingan maqolalar, monografiyalar, konferensiya materiallari hamda normativ-huquqiy hujjatlar o‘rganildi. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasida ta’limni raqamlashtirish va oliy ta’lim tizimini modernizatsiya qilishga oid ilmiy-uslubiy manbalardan ham foydalanildi.

Tadqiqotda quyidagi ilmiy metodlardan foydalanildi:

– ilmiy-pedagogik adabiyotlarni tahlil qilish;

– taqqoslash va qiyosiy tahlil;

– tizimlashtirish va umumlashtirish;

– mantiqiy tahlil;

– ilmiy manbalardagi natijalarni interpretatsiya qilish.

Tahlil jarayonida noorganik kimyo fanini o‘qitishda qo‘llaniladigan virtual laboratoriyalar, molekulyar modellashtirish dasturlari, elektron ta’lim platformalari, multimedia resurslari hamda mobil ilovalarning pedagogik imkoniyatlari o‘rganildi. Olingan ma’lumotlar asosida dasturiy vositalardan foydalanishga asoslangan takomillashtirilgan metodik yondashuv ishlab chiqildi.

Kimyo ta’limi sohasida raqamli texnologiyalarni qo‘llash masalasi so‘nggi yillarda xalqaro pedagogik tadqiqotlarning asosiy yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Ayniqsa, noorganik kimyo fanining murakkabligi – uning mikrodarajadagi jarayonlar, abstrakt tuzilmalar va ko‘p bosqichli reaksion mexanizmlarga asoslanganligi bilan izohlanadi. Shu sababli zamonaviy ta’lim tizimida dasturiy vositalar yordamida vizuallashtirish, simulyatsiya va modellashtirish texnologiyalaridan foydalanish zarurati ortib bormoqda [1].

Kimyo ta’limining konseptual asoslari A.H. Johnstone tomonidan ishlab chiqilgan uch darajali model bilan izohlanadi. Ushbu modelga ko‘ra kimyoviy bilimlar makroskopik (kuzatiladigan hodisalar), submikroskopik (atom va molekula darajasi) hamda simvolik (formulalar va tenglamalar) darajalarda ifodalanadi [2]. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, talabalar aynan submikroskopik darajani tushunishda qiyinchilikka duch keladilar. Dasturiy vositalar esa ushbu uch darajani integratsiyalash orqali bilimlarni tizimli o‘zlashtirishga yordam beradi.

Mayerning multimedia o‘qitish nazariyasiga ko‘ra, bilimlarni samarali o‘zlashtirish vizual va verbal axborotning birgalikda taqdim etilishiga bog‘liq [3]. Kimyo ta’limida bu yondashuv animatsiyalar, 3D modellar va interaktiv simulyatsiyalar orqali molekulyar jarayonlarni tushuntirishda yuqori samaradorlikni namoyon etadi. Ayniqsa, elektron konfiguratsiya, orbital tushunchasi va kimyoviy bog‘lanishlarni o‘rganishda multimedia vositalari muhim didaktik rol o‘ynaydi.

Gilbert va Treagustning tadqiqotlari kimyo ta’limida vizualizatsiya vositalarining o‘quv jarayonidagi ahamiyatini chuqur tahlil qiladi. Ular molekulyar modellashtirish dasturlari talabalarda fazoviy tafakkurni rivojlantirishi va abstrakt tushunchalarni aniq tasavvur qilishga yordam berishini ko‘rsatgan [4]. Bu ayniqsa kristall panjaralar, izomerlar va kompleks birikmalarni o‘rganishda muhim ahamiyatga ega.

So‘nggi yillarda PhET Interactive Simulations platformasi kimyo ta’limida keng qo‘llanilmoqda. Moore va hamkorlar tomonidan o‘tkazilgan tadqiqotlarda PhET simulyatsiyalarining talabalarning konseptual tushunchalarini rivojlantirishdagi samaradorligi isbotlangan [5]. Simulyatsiyalar orqali talabalar tajribalarni virtual muhitda bajarib, natijalarni bevosita tahlil qilish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.

Virtual laboratoriyalar muammosi De Jong va hamkorlari tadqiqotlarida keng o‘rganilgan. Ularning fikricha, virtual laboratoriyalar an’anaviy laboratoriyani to‘liq almashtirmaydi, biroq ularni to‘ldiruvchi vosita sifatida juda samaralidir [6]. Virtual muhit talabalarga xavfsiz sharoitda tajriba o‘tkazish, jarayonlarni qayta-qayta takrorlash va natijalarni tahlil qilish imkonini beradi.

Huang va hamkorlar tomonidan o‘tkazilgan meta-tahlil natijalari virtual laboratoriyalar qo‘llanilgan guruhlarda o‘quv natijalari sezilarli darajada yuqori ekanligini ko‘rsatgan [7]. Bu ayniqsa kimyoviy reaksiyalar kinetikasi va termodinamika kabi murakkab mavzularda yaqqol namoyon bo‘ladi.

Sapriati va boshqalar virtual laboratoriyalar talabalarning self-regulated learning (mustaqil o‘qish va o‘zini boshqarish) ko‘nikmalarini rivojlantirishini ta’kidlaydi [8]. Bu esa zamonaviy kompetensiyaviy yondashuvda juda muhim hisoblanadi.

Virtual reallik (VR) texnologiyalarining kimyo ta’limidagi o‘rni ham so‘nggi yillarda faol o‘rganilmoqda. Guruloo va Osman VR muhitlari molekulyar tuzilmalarni uch o‘lchovli ko‘rinishda tasavvur qilish imkonini berishini va bu talabalarning fazoviy fikrlashini sezilarli darajada oshirishini aniqlagan [9].

Kimyo ta’limida simulyatsiyalar samaradorligi faqat texnologiyaga emas, balki pedagogik yondashuvga ham bog‘liq. Gong tadqiqotlariga ko‘ra, o‘qituvchining texnologik-pedagogik bilim integratsiyasi (TPACK) darajasi simulyatsiyalarning samaradorligini belgilaydi [10].

Flipped classroom (teskari o‘qitish) modeli ham kimyo ta’limida keng qo‘llanilmoqda. Wu va hamkorlari PhET simulyatsiyalarini mustaqil ta’lim jarayoniga integratsiya qilish talabalarning tanqidiy fikrlashini rivojlantirishini aniqlagan [11].

Shuningdek, Avogadro, ChemDraw, Spartan kabi molekulyar modellashtirish dasturlari noorganik kimyo fanida keng qo‘llanilib, atom va molekulalarning fazoviy tuzilishini aniq tasvirlash imkonini beradi [12]. Ushbu dasturlar yordamida kimyoviy bog‘lanishlar, orbital gibridlanish va kompleks birikmalarni vizual tahlil qilish osonlashadi.

Moodle va Google Classroom kabi LMS tizimlari esa ta’lim jarayonini boshqarish, mustaqil ishlarni tashkil etish va elektron nazoratni amalga oshirishda muhim vosita hisoblanadi [13]. Tadqiqotlar LMS platformalarining talabalarning o‘quv motivatsiyasi va akademik natijalariga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini tasdiqlaydi.

Umuman olganda, tahlil qilingan ilmiy manbalar shuni ko‘rsatadiki, noorganik kimyo fanini o‘qitishda dasturiy vositalar uch asosiy funksiyani bajaradi: (1) murakkab tushunchalarni vizuallashtirish, (2) laboratoriya jarayonlarini modellashtirish va (3) mustaqil ta’limni qo‘llab-quvvatlash. Shu bilan birga, aksariyat tadqiqotchilar raqamli vositalar an’anaviy laboratoriya ta’limini to‘liq almashtirmasligi, balki integratsiyalashgan yondashuv samaraliroq ekanini ta’kidlaydilar [14]. 1-JADVAL. Noorganik kimyo fanini o‘qitishda qo‘llaniladigan dasturiy vositalar tasnifi Virtual laboratoriyalar

PhET,

ChemCollective

Kimyoviy tajribalarni

simulyatsiya qilish

Xavfsiz tajriba, takrorlash

imkoniyati, laboratoriya ko‘nikmasi

rivojlanadi Molekulyar modellashtirish

Avogadro,

ChemDraw, Spartan

Molekulalar tuzilishi va

fazoviy modelini yaratish

Fazoviy tasavvur, abstrakt

tushunchalarni vizuallashtirish LMS platformalar Moodle, Google

Classroom, HEMIS

O‘quv jarayonini

boshqarish

Mustaqil ta’lim, monitoring,

elektron baholash Multimedia vositalar

Animatsiya, video

darslar

Nazariy materialni

vizuallashtirish O‘zlashtirish darajasi oshadi Simulyatsiya dasturlari PhET sim, MolView Reaksiya va jarayonlarni

modellashtirish

Konseptual tushuncha

mustahkamlanadi

Shunday qilib, adabiyotlar tahlili natijalari noorganik kimyo fanini o‘qitishda dasturiy vositalarni kompleks qo‘llash zarurligini ko‘rsatadi. Bu yondashuv talabalarning bilim darajasini oshirish, amaliy ko‘nikmalarini rivojlantirish va kasbiy kompetensiyalarini

Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatdiki, noorganik kimyo fanini o‘qitishda dasturiy vositalardan foydalanish bir qator pedagogik afzalliklarga ega.

Birinchidan, dasturiy vositalar abstrakt tushunchalarni vizuallashtirish imkonini beradi. Masalan, atom orbitallari, ion bog‘lanishlar, kristall panjaralar va elektron konfiguratsiyalarni animatsiyalar orqali ko‘rsatish talabalarning mavzuni chuqurroq tushunishiga yordam beradi.

Ikkinchidan, virtual laboratoriyalar laboratoriya mashg‘ulotlarining samaradorligini oshiradi. Talabalar real tajribalarni bajarishdan oldin virtual muhitda tajriba algoritmlarini o‘rganishlari va yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan xatolarni bartaraf etishlari mumkin.

Uchinchidan, elektron ta’lim platformalari yordamida individual ta’lim trayektoriyasini shakllantirish imkoniyati yaratiladi. Har bir talaba o‘z bilim darajasiga mos topshiriqlarni bajarishi va o‘quv materiallarini mustaqil ravishda o‘zlashtirishi mumkin.

To‘rtinchidan, dasturiy vositalar o‘quv motivatsiyasini oshiradi. Interaktiv elementlar va simulyatsiyalar talabalarning fanga bo‘lgan qiziqishini kuchaytiradi hamda faol ishtirokini ta’minlaydi.

2-JADVAL. An’anaviy va raqamli (dasturiy vositalarga asoslangan) o‘qitishning qiyosiy tahlili Mezoni An’anaviy o‘qitish Dasturiy vositalarga asoslangan o‘qitish Tushunish darajasi Abstrakt, qiyin Vizual va interaktiv Talaba faolligi Past–o‘rtacha Yuqori Tajriba imkoniyati Cheklangan Cheklanmagan (virtual laboratoriya) Xavfsizlik Kimyoviy xavf mavjud To‘liq xavfsiz Individual yondashuv Cheklangan To‘liq moslashtirilgan Motivatsiya Barqaror emas Yuqori (interaktivlik sababli) Baholash An’anaviy test Avtomatlashtirilgan, onlayn

Tahlillar asosida noorganik kimyo fanini o‘qitishning takomillashtirilgan metodik modeli ishlab chiqildi. Mazkur model quyidagi bosqichlarni o‘z ichiga oladi:

-Nazariy materiallarni multimedia texnologiyalari asosida taqdim etish;

-Kimyoviy jarayonlarni modellashtirish dasturlaridan foydalanish;

-Virtual laboratoriya mashg‘ulotlarini tashkil etish;

-LMS platformalari orqali mustaqil ta’limni yo‘lga qo‘yish;

-Elektron testlar va avtomatlashtirilgan nazorat vositalari orqali bilimlarni baholash.

Mazkur model talabalarning bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarini kompleks rivojlantirishga xizmat qiladi.

O‘tkazilgan adabiyotlar tahlili natijasida noorganik kimyo fanini o‘qitishda dasturiy vositalardan foydalanish ta’lim sifatini oshirishning muhim omili ekanligi aniqlandi. Zamonaviy dasturiy vositalar yordamida murakkab kimyoviy tushunchalarni vizuallashtirish, laboratoriya mashg‘ulotlarini takomillashtirish va mustaqil ta’lim faoliyatini samarali tashkil etish imkoniyati yaratiladi.

Virtual laboratoriyalar, molekulyar modellashtirish dasturlari va elektron ta’lim platformalarining integratsiyalashgan qo‘llanilishi talabalarning nazariy bilimlarini mustahkamlash, amaliy ko‘nikmalarini rivojlantirish hamda kasbiy kompetensiyalarini

Shuningdek, noorganik kimyo fanini o‘qitishda dasturiy vositalardan foydalanish ta’lim jarayonining interaktivligini oshiradi, talabalarning o‘quv motivatsiyasini kuchaytiradi va individual ta’limni tashkil etish imkoniyatlarini kengaytiradi.

Kelgusida noorganik kimyoning alohida bo‘limlari bo‘yicha maxsus elektron o‘quvmetodik majmualar yaratish, sun’iy intellekt texnologiyalarini ta’lim jarayoniga integratsiya qilish hamda taklif etilgan metodik model samaradorligini pedagogik tajriba-sinov ishlari orqali baholash istiqbolli ilmiy yo‘nalishlardan biri hisoblanadi.

ADABIYOTLAR RO‘YXATI | СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ | REFERENCES

1. Johnstone A.H. Chemical Education Research: Facts, Findings and

Consequences // Chemistry Education Research and Practice. – Cambridge:

Royal Society of Chemistry (RSC), 2000. – Vol. 1(1). – P. 9–34. – DOI:

10.1039/B100066P.

2. Taber K.S. Revisiting the chemistry triplet: drawing upon the nature of chemical

knowledge and the psychology of learning to inform chemistry education //

Chemistry Education Research and Practice. – Cambridge: RSC, 2013. – Vol. 14.

– P. 156–168. – DOI: 10.1039/C3RP00012E.

3. Mayer R.E. Multimedia Learning (3rd ed.). – New York: Cambridge University

Press, 2021. – 340 p.

4. Gilbert J.K., Treagust D.F. Multiple Representations in Chemical Education. –

Dordrecht: Springer, 2009. – 312 p.

5. Moore E.B., Chamberlain J.M., Parson R., Perkins K.K. PhET Interactive

Simulations: Transformative Tools for Teaching Chemistry // Journal of Chemical

Education. – Washington DC: American Chemical Society, 2014. – Vol. 91(8). –

P. 1191–1197. – DOI: 10.1021/ed4005084.

6. De Jong T., Linn M.C., Zacharia Z.C. Physical and Virtual Laboratories in Science

and Engineering Education // Science. – Washington DC: AAAS, 2013. – Vol.

340(6130). – P. 305–308. – DOI: 10.1126/science.1230579.

7. Huang X., et al. Effectiveness of Virtual Laboratories in Science Education: A

Meta-analysis // Computers & Education. – Amsterdam: Elsevier, 2021. – Vol.

166. – P. 104–169. – DOI: 10.1016/j.compedu.2021.104169.

8. Sapriati A., et al. Virtual Laboratory and Self-Regulated Learning in Science

Education // Education Sciences. – Basel: MDPI, 2022. – Vol. 12(3). – P. 1–18. –

9. Guruloo K., Osman K. Virtual Reality in Chemistry Education: A Systematic

Review // International Journal of Instruction. – Turkey: E-International Journal of

Educational Research, 2024. – Vol. 17(1). – P. 45–68.

10. Gong Y., et al. Teachers’ TPACK in Simulation-Based Chemistry Instruction //

Journal of Chemical Education. – Washington DC: American Chemical Society,

2022. – Vol. 99(5). – P. 1801–1812. – DOI: 10.1021/acs.jchemed.2c00397.

11. Wu H.K., et al. Flipped Classroom with PhET Simulations in Chemistry Learning //

Research in Science & Technological Education. – London: Routledge, 2021. –

12. Talanquer V. The “chemistry triplet”: Variations and interpretations in chemical

education // International Journal of Science Education. – UK: Taylor & Francis,

2011. – Vol. 33(12). – P. 179–199.

13. Kozma R., Russell J. Students’ understanding of chemical representations //

Journal of Research in Science Teaching. – Hoboken: Wiley, 1997. – Vol. 34(1). –

P. 95–120.

14. Treagust D.F., Chittleborough G., Mamiala T. The role of submicroscopic and

symbolic representations in chemical understanding // International Journal of

Science Education. – London: Routledge, 2003. – Vol. 25(11). – P. 1353–1368.

15. UNESCO. Digital Transformation in Higher Education: Innovative Learning

Systems. – Paris: UNESCO Publishing, 2023. – 120 p.

16. American Chemical Society (ACS). Chemistry Education in the Digital Age. –

Washington DC: ACS Publications, 2018. – 210 p.